>Het systeem is niet het probleem, maar de mensen die erin werken

>Vorige week dinsdag schreef Jaap Dronkers een opiniestuk in NRC Handelsblad (zie hieronder). Ik ben niet enthousiast over het stuk. Sterker nog, ik vind het exemplarisch voor de, als ik dat zo mag zeggen, simplistische manier waarop over bestuur van onderwijsinstellingen wordt gesproken. Dronkers is een autoriteit als het gaat om schoolresultaten, en tot nu toe ken ik hem als iemand die alleen stellige uitspraken doet als hij ze met onderzoek kan staven. Des te meer storend vind ik dat hij het zich nu permitteert uitspraken te doen over een vakgebied waarvan hij niet meer dan gemiddelde kennis heeft.

Jaap Dronkers stelt dat het Nederlandse onderwijssysteem een bestuursprobleem heeft. Naar zijn idee zouden scholen weer kleinschalig georganiseerd moeten worden, en alleen ouders en andere direct betrokkenen in de raden van toezicht benoemd moeten worden. Maar ook een kleinschalig systeem zal mislukken, als mensen op de belangrijke posities niet beseffen wat hun verantwoordelijkheid is.

Het huidige onderwijssysteem kent al meer dan genoeg ‘checks and balances’, zeker als dat gecombineerd wordt met het wetsvoorstel ‘Zeggenschap voor leraren’. Met de huidige medezeggenschapsorganen, die zeker niet tandeloos zijn, hébben ouders en leraren al de door Dronkers gewenste directe invloed op het schoolbeleid. En hoe beter leden van de MR hun rol vervullen, hoe groter hun invloed zal zijn (en ja, deze laatste zin kun je op twee manieren interpreteren).

Het belangrijkste probleem met het huidige onderwijsbestuur is, zoals Dronkers terecht stelt, de kwaliteit van het (interne) toezicht. Als de kwaliteit van bestuurders tekortschiet, dan zijn de raden van toezicht de eersten die daarop aangesproken moeten worden. Te veel toezichthouders vatten hun functie echter zeer afstandelijk op en blijven liever wat op de achtergrond.
Toch bestaat zo’n beetje de enige echte macht die de toezichthouders hebben, uit het beoordelen van het functioneren van de bestuurder. Wil je dat goed doen, dan zul je als toezichthouder wel verder moeten kijken dan een beperkt setje kwantitatieve parameters, maar moet je ook een uitspraak durven doen over de intrinsieke, dagelijkse kwaliteit van het onderwijs dat je als toezichthouder verwacht. En daar schort het nogal eens aan.
Toezichthouders bewaken het maatschappelijk belang van de onderwijsinstelling op langere termijn. Dat is een zware en ingewikkelde verantwoordelijkheid, die vergt dat je als toezichthouder zowel goede antennes in de samenleving hebt, als in staat bent een volwaardige gesprekspartner van een ambitieuze directeur-bestuurder te zijn. Het is de vraag of ‘doorsnee’-ouders en leraren in deze, of zelfs een kleinschaliger setting, tot zo’n rol in staat zijn.

Kortom, anders dan Dronkers suggereert, zullen de problemen in het onderwijs niet als sneeuw voor de zon verdwijnen, zodra besturen worden opgebroken in kleinere eenheden en ouders en leraren als rechtstreekse toezichthouders worden aangesteld. Natuurlijk zijn er excessen als het gaat om beloning en gedrag van schoolbestuurders. Maar als Dronkers zijn eigen cijfers kent, dan weet hij bijvoorbeeld dat de twee grootste VO-besturen in Nederland (OMO en de Carmelstichting) meer dan gemiddelde onderwijskwaliteit leveren. Bij OMO is onlangs, ondanks de schaalgrootte van de instelling, de verenigingsstructuur behouden. Zo kunnen ouders daar betrokken blijven bij het toezicht op het bestuur.
Er zijn ook andere, grote MBO en HBO-instellingen dan Inholland, waarover je echter nooit in de krant leest, omdat het meeste onderwijs daar gewoon van goede kwaliteit is. Het zou Dronkers sieren als hij uit zijn eigen databestanden dergelijke gegevens aan zou halen. Dat hij daarover in alle talen zwijgt, vind ik al een teken aan de wand. Waarschijnlijk weet hij ook wel dat hij geen verband kan aantonen tussen de factoren die hij hier zo slordig naast elkaar zet en de onderwijskwaliteit.

Veranderen van het systeem is daarom niet de oplossing, verhogen van de kwaliteit van het toezicht wel. Ieder systeem staat of valt met de mensen die het uitvoeren. Laten we ons liever daarop richten. En daarmee is deze blog vooral weer een lange manier om reclame te maken voor ons boekje ‘Intern toezicht op onderwijsbestuur‘).

         

Geef een reactie

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.