Eigentijds idealisme

eigentijds idealismeEnig idealisme is mij niet vreemd. Ik doe graag vrijwilligerswerk dat anderen misschien nutteloos of verspilde moeite vinden. Ik stem meestal op een partij die, als ze eenmaal aan de macht zou komen, ervoor zou zorgen dat ik eerder meer, dan minder belasting ga betalen. En ik probeer in het dagelijks leven de wereld een klein beetje vriendelijker te maken. Een glimlach, de deur openhouden, goedemorgen zeggen als je een winkel binnenkomt. Levert niet direct iets op, behalve dan een goed gevoel.

Gabriël van den Brink maakt in ‘Eigentijds idealisme’ een analyse van wat er nog over is in Nederland van ons idealisme. Hij plaatst dit in het kader van een zoektocht naar Het Hogere. En daarmee maakt hij het zichzelf moeilijk, want zo’n term krijgt al snel wat religieuze connotaties en dat ligt in het post-verzuilde Nederland altijd nog gevoelig. Preken hoeven we niet meer te horen.

Dus wringt Van den Brink zich in bochten om het religieuze aspect van Het Hogere zoveel mogelijk te relativeren. Maar hoe treffend zijn portretten van gewone Nederlanders, die uit allerlei motieven zich inzetten voor een betere wereld, ook zijn; en hoe nauwgezet hij ook argumenteert dat er eerder meer, dan minder sprake is van ‘toewijding’ in Nederland, Van den Brink ontsnapt niet geheel aan de valkuil van het domineestoontje.

Ik moest aan Alain de Botton denken, die in ‘Religie voor atheïsten’ het omgekeerde doet. Hij associëert daarin vrijelijk op de positieve functies van religie, en weet wel een lichtvoetige toon te houden. Misschien komt het omdat De Botton religie niet zozeer ziet als een cognitieve fout, maar vooral als een emotionele behoefte.

Dat is iets wat ik zelf herken. Onbaatzuchtig anderen helpen geeft mij een goed gevoel. Niet omdat ik dan het gevoel heb dat ik mijn ‘hogere waarden’ aan het nastreven ben. Nee, het is veel simpeler: door de tastbare, praktische handeling ervaar ik op emotioneel niveau een verbondenheid met anderen.

Dat kun je, na uitgebreid onderzoek, het Hogere noemen. Belangrijker is, denk ik, dat je ernaar handelt, dichtbij, in ‘het Lagere’. En als je dan merkt dat het werkt, maakt het ook niet meer uit of je het nou religie noemt of niet.

         

Geef een reactie

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.