Drie pijlers voor professionele ruimte

Dit artikel is deel van een serie. Lees hier de inleiding

Dit videofragment liet Jaap Peters zien, tijdens een presentatie een paar jaar geleden. Het toont een druk kruispunt in Saigon. De kwaliteit van de video is niet geweldig, maar is goed genoeg om te zien wat er gebeurt.

Wat we zien is een druk kruispunt, waarin verkeersdeelnemers zonder hulpmiddelen regelen wie wanneer kan oversteken. Eerst steekt het verkeer in één richting over. Iedereen zoekt zijn eigen weg, voorzichtig ‘aftastend’ hoeveel ruimte ze moeten geven en krijgen om hun weg te zoeken.

Dan nemen een paar brutalen van de andere richting het initiatief, en zorgen ervoor dat de eerste stroom tot stilstand komt. In hun kielzog komt dan de rest die staat te wachten. Als dat wat begint te minderen, nemen de brutalen van de kruisende stroom het weer over. Zo gaat het heen en weer.
Dit fragment is een mooie illustratie van het principe van minimale organisatie. We zijn gewend in organisaties om heel veel te regelen, maar regelen we soms niet te veel? Mensen blijken in staat te zijn om heel veel zelf te regelen, als ze in de gelegenheid zijn. ‘Waar geen regels zijn, is aandacht’, merkte een schoolleider ooit treffend op. Het omgekeerde geldt ook: hoe meer regels, hoe minder aandacht er voor elkaar is.

Een paar jaar geleden kwam ik in aanraking met de theorie van Policy Governance®. Dat is een model dat bedoeld is om besturen vorm te geven. Maar het heeft naar mijn idee ook belangrijke aanknopingspunten voor leidinggevenden. Policy Governance is niet iets totaal nieuws; het bestaat al sinds de jaren ’70. De inzichten die erin genoemd worden, zijn ook niet totaal nieuw: het zijn bekende principes. Alleen staan ze nu op een samenhangende manier bij elkaar, zodat ze elkaar versterken.

Een treffend beeld voor hoe Policy Governance anders werkt dan gewone benaderingen, is voor mij het verschil tussen een verkeerslicht en een stopbord. Een verkeerslicht laat je stoppen en rijden, precies op het commando van de lampen. Of er nu verkeer aankomt of niet, je moet je aan de instructies houden. Een stopbord zegt alleen: let hier goed op! Stop even, en als er geen verkeer aankomt, kun je doorrijden.
Dat laatste is de minimale organisatie die je nodig is om echte chaos te voorkomen. Verder wordt het aan de verantwoordelijkheid van de bestuurder overgelaten om een veilige keuze te maken.

Zo werkt Policy Governance ook: het meest minimale wordt geformuleerd, en verder wordt er veel aan de verantwoordelijkheid van de uitvoerder overgelaten. Omdat er niet te veel vastgelegd is, is er telkens even onderlinge aandacht nodig. Een subtiel proces van ruimte zoeken en erop vertrouwen dat de ander je die ruimte geeft, net als op het kruispunt uit het filmpje.

De benadering voor Policy Governance in management die ik presenteer kent drie pijlers: doelen, middelen en verantwoording. Dat klinkt niet revolutionair, maar ik zei al: het is ook niet revolutionair. De crux zit erin hoe deze drie elementen worden uitgewerkt.

  • Doelen zijn in mijn opvatting niet zomaar doelen, je moet die zorgvuldig definiëren. Dat betekent onder andere dat je de resultaten bij leerlingen vooropstelt. Ik kom daar later op terug.
  • Middelen schrijf je niet voor, maar baken je af. Je zegt niet ‘hoe’ je mensen het moeten doen, maar je omschrijft vooral ‘hoe niet’. Dat klinkt simpel, maar is het in de praktijk niet. Ook daar geef ik straks wat voorbeelden van.
  • De laatste stap is verantwoording. Dat lijkt ook voor de hand te liggen, maar toch zijn we daar in het onderwijs slecht in. We kijken maar zelden goed terug naar gemaakte plannen. In mijn benadering is dit een heel belangrijke stap, omdat dit het startpunt is van de dialoog over kwaliteit.

In volgende artikelen ga ik verder in op doelen, en dan op middelen. Beide aspecten licht ik toe aan de hand van concrete voorbeelden uit de schoolpraktijk. Die voorbeelden betreffen ‘beleidsvoornemens’. Dat is een wat vaag woord, maar ik gebruik dit, omdat het neutraal is. In de praktijk worden ze vaak doelstellingen genoemd worden. Maar zoals je zult merken, bedoel ik met Doelen iets heel specifieks.

Lees verder in het volgende artikel: “Pijler 1: Doelen”

         

Geef een reactie

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.