De wijsheid van de toezichthouder

Op 8 december organiseren Helmie van Ravestein en ik een bijeenkomst in Utrecht naar aanleiding van het verschijnen van Aan de slag met Policy Governance, onze vertaling van Getting started with Policy Governance’ van Caroline Oliver. Over waarom we dat boek vertaald hebben, schreef ik al eerder dit blog. Mede naar aanleiding van het verschijnen van ons boek krijg ik weer vaker de vraag: maar wat voegt Policy Governance nu toe? Gaat zoiets als goed bestuur & toezicht niet veel meer over de wijsheid van toezichthouders en bestuurders, in plaats van over een systeem of model? Dat vind ik een mooie vraag in de voorbereiding van mijn workshop op 8 december, maar ik wil er hier ook vast op ingaan.

policy_governance_omslag_lrNaar mijn idee is Policy Governance weliswaar een systeem (en geen model!) dat nogal wat zaken lijkt voor te schrijven. Maar als je er wat beter naar kijkt, gaat het bij Policy Governance eerder om principes die als uitgangspunt dienen, dan om harde structuren die een eindpunt in zichzelf zijn. Een van die principes die het systeem vormen, is dat ‘bestuurders en toezichthouders hun werk doen namens de morele eigenaren.’ Dat is een belangrijk gegeven. Veel bestuurders en toezichthouders in de nonprofit-sector hebben niet zo’n helder beeld van namens wie ze hun werk eigenlijk doen. Als ik ernaar vraag in de schoolbesturen met wie ik werk, dan krijg ik verschillende antwoorden, zoals:

  • De belastingbetaler, want de overheid betaalt immers voor onderwijs?
  • De maatschappij in het algemeen, want onderwijs is van belang voor de hele maatschappij.
  • Namens de kinderen, want uiteindelijk draait alles om de kinderen in het onderwijs.
  • Namens de ouders, want ouders hebben het meest belang bij wat wij hier met hun kinderen, die onze leerlingen zijn, realiseren.
  • Namens niemand, want wij als bestuur zijn verantwoordelijk voor het onderwijs in onze organisatie.

Het probleem met deze verschillende antwoorden is, dat sommige veel te breed zijn (‘de belastingbetaler’, ‘de maatschappij’) en andere te smal (‘niemand’). Zoals de vragensteller uit de inleiding al zei: goed bestuur gaat uiteindelijk over wijsheid. En waar ontleen je die wijsheid aan, als bestuurder en toezichthouder? In ieder geval niet alleen aan jezelf, als bestuurder of toezichthouder, want verantwoording afleggen doe je altijd naar een ander.

Wijsheid verwijst naar het nemen van besluiten, waar geen vaste, objectieve maatstaven voorhanden zijn. Het gaat om het afwegen van vaak tegenstrijdige belangen, waar subjectieve, contextgebonden overwegingen de doorslag geven. Sluiten we die ene locatie, of toch die andere? Zijn we tevreden over het onderwijs als alle eindtoetsscores boven het gemiddelde liggen, of verwachten we nog iets anders? Is deze kritiek van een groep leraren op de onderwijsplannen terecht, of zien ze een ander, hoger belang over het hoofd?

Bij die afwegingen zijn niet zozeer feiten de toetssteen, maar waarden. Wat vind je belangrijk? Waar sta je voor? Welk verhaal wil je vertellen over het verschil dat je organisatie maakt in de wereld? En, daar aan voorafgaand: waar ontleen je dan die waarden aan?

Hier komt het genoemde Policy Goverance-principe om de hoek kijken. Die waarden ontleen je namelijk aan je morele eigenaren: de specifieke maatschappelijke groep aan wie je vindt dat je verantwoording af hebt te leggen. Dat kan in het geval van een school een bepaalde groep ouders zijn, of een lokale overheid, of een meer diffuus geheel van een regionale gemeenschap van bedrijven en overheden. Het gaat om de groep die ook moreel in jouw organisatie investeert, die zich erbij betrokken voelt. Niet alleen als klant of zakenpartner, maar als mede-eigenaar.

Policy Governance schrijft niet voor wie die eigenaren zijn. Alleen dat je ermee aan de slag moet, om te bepalen, wie het voor jouw organisatie zijn. En met die eigenaren kun je dan in gesprek, als mensen van vlees en bloed, over wat ze belangrijk vinden. Je komt erachter hoe ze verschillen in hun oriëntaties en hun waarden. En als bestuur en toezicht heb je dan de mooie, en verantwoordelijke taak, om die diversiteit aan waarden uit de omgeving te vertalen in (criteria) voor goed beleid.

Hoe dat beleid eruit ziet, hoe je het vormgeeft, wat dat betekent voor de inrichting van de organisatie, daar zegt het Policy Governance-systeem ook weer niets over. Waar het om gaat, is dat Policy Governance je helpt, om dat nog wat abstracte gegeven van ‘wijsheid’ van de bestuurder en toezichthouder concreet te maken in de dagelijkse praktijk van je eigen organisatie. En da’s eigenlijk best praktisch.

Meer hierover tijdens mijn workshop op 8 december. Meer informatie over die bijeenkomst vind je hier. Inschrijven kan via een mailtje aan Helmie van Ravestein.

Het boek bestellen kan voor €34,95 via de site van uitgeverij Mediawerf, en via elke boekhandel in Nederland, online of in de winkel. Of door mij een mailtje te sturen. Wie het boek rechtstreeks bij mij bestelt, krijgt €35 korting op de deelnameprijs aan de workshopmiddag op 8 december.

 

         

Geef een reactie

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.