De Professionele Dialoog
https://www.hartgerwassink.nl/2018/09/toezicht-op-toezicht/
Export date: Mon Dec 10 3:12:56 2018 / +0100 GMT

Toezicht op toezicht




Volgende week ga ik aan het werk met een groepje beginnende inspecteurs van de Inspectie van het Onderwijs. Ze vroegen mij om iets te vertellen over intern toezicht, om aanknopingspunten te krijgen voor hun (externe) toezicht. Een boeiende vraag. Er hebben zich enkele incidenten voorgedaan de afgelopen tijd, waarin ook vragen gesteld werden bij de rol van de Inspectie. Die rol is de laatste jaren, zeker sinds de wetswijziging Goed onderwijs, goed bestuur uit 2010, steviger geworden waar het de onderwijsinhoud betreft.

Dat is niet vanzelfsprekend. Van oudsher is onderwijs in Nederland een maatschappelijke aangelegenheid. Dat wortelt in het diepe wantrouwen dat in de 19e eeuw heerste ten opzichte van de overheid van zowel 'confessionelen' (die niet wilden dat de staat zich met christelijk onderwijs bemoeide) als 'liberalen' (die juist vonden dat de overheid te christelijk geïnspireerd onderwijs aanbood. (Interessant dat veel liberalen nu onze joods-christelijke cultuur zo dringend lijken te willen beschermen, maar dat terzijde).

De verlichte liberaal (kom er nog eens om, dat soort types) Thorbecke wist dit in 1848 op te lossen met een Grondwet 1 die de overheid behoorlijk op afstand plaatste. De overheid hoefde er alleen nog maar op toe te zien dat er voldoende openbaar onderwijs was in een bepaalde regio. Verder was het verzorgen van onderwijs vrij, zolang het maar 'deugdelijk' was. Dat woordje deugdelijk is goed beschouwd tot op de dag van vandaag het voornaamste houvast voor de Inspectie.

Die Grondwet werd in 1917 2 aangevuld met de financiële gelijkstelling. Dat opende de mogelijkheid voor allerlei maatschappelijke verbanden om eigen scholen op te richten, bekostigd door de overheid. In de protestants-christelijke wereld vormden ouders verenigingen en voor iedere kerksplinter kwam er een eigen school. In de meer hiërarchische katholieke wereld nam de kerk de stichting van scholen op zich.

Met het verdwijnen van kerkelijke en andere religieuze verbanden is de verbinding tussen die maatschappelijke verbanden en bijbehorende waarden heel dun geworden, zo niet verdwenen. Ouders hebben vaak geen idee welke 'denominatie' de school van hun kinderen heeft. Het gesprek over 'goed onderwijs' is om die reden ook lastiger geworden. Vroeger was dat duidelijk: goed onderwijs was onderwijs dat de dominee of pastoor goed vond. Dat is al lang niet meer zo.

Voor besturen (en raden van toezicht) is dat een dubbel probleem: in de eerste plaats hebben ze geen houvast meer in wat 'goed onderwijs' is volgens hun maatschappelijke achterban. Het risico is dat ze het zelf dan maar gaan bedenken. Ten tweede hebben ze geen natuurlijke legitimiteit meer. Steeds vaker, tot in de Tweede Kamer aan toe, wordt de vraag gesteld namens wie die besturen er eigenlijk zitten. En als het ergens mis gaat, zoals we de afgelopen tijd onder andere in Maastricht hebben kunnen zien, wordt direct de vraag gesteld wie die besturen en raden van toezicht eigenlijk in de gaten houdt.

Enter de Onderwijsinspectie. Dat zouden zij moeten doen. Maar ja, zoals gezegd: ze hebben feitelijk alleen het woordje 'deugdelijk'. Daar kun je veel kanten mee op. Niet dat ze hun best niet doen. In een recent rapport 3 over het falende college van bestuur en raad van toezicht van het AOC Nordwin College meldt de inspectie dat 'de samenwerking niet functioneerde' en bij de RvT een 'professionele houding' ontbrak. Dat klinkt inderdaad niet best, maar is ook nog voor een brede interpretatie vatbaar.

Kan het niet wat steviger? Kun je niet een wat strakker lijstje van vragen hebben waarmee de Inspectie toezicht op toezicht kan houden? Ik doe volgende week een poging, en geef aan het eind van mijn betoog vier suggesties voor vragen die de Inspectie kan stellen. Ik geef die hier vast (scheelt voor de trouwe lezers van mijn blog het uitzitten van de rest van het verhaal :-). Ben zoals gewoonlijk erg benieuwd naar reacties.

  1. Is de visie op toezicht en bestuur helder omschreven?

  2. Is er een toezichtskader, dat minimaal bevat:
    - Toezichtsvisie in relatie tot maatschappelijke context
    - Criteria of ijkpunten (speerpunten) voor goed beleid van bestuurder
    - Beoogde resultaten van onderwijs (in brede zin): wanneer zijn we tevreden?
    - Kaders of risico's die dienen als ‘rode vlag': wat willen we absoluut voorkomen?
    - Werkwijze RvT en samenwerking bestuur-toezicht

  3. Wordt dit kader structureel en navolgbaar toegepast?
    - Is er een structurele, logische cyclus van verantwoording en evaluatie?

  4. Is er een externe horizontale dialoog en verantwoording?
    - Gebeurt dit aan de hand van de genoemde criteria/ijkpunten?


Update 14 september


Een dag later en al mooie reacties. Een inspecteur liet me weten dat de vragen te gesloten zijn. De inspectie wil niet alleen handhaven maar ook stimuleren. En zoals Martijn Nolen hieronder schrijft: er valt niet veel te handhaven wettelijk gezien, alleen als er sprake is van (financieel) wanbeheer. Dat betekent dat de inspectie waar het om intern toezicht gaat, zich vooral moet richten op stimuleren. Daarbij horen open vragen, die niet afrekenen maar een goed gesprek op gang brengen (dialoog).

Vandaar een alternatief lijstje vragen, nu open geformuleerd:



  1. Welke visie op bestuur en toezicht  wordt gehanteerd?


  2. Welke verdeling van rollen en verantwoordelijkheden wordt daarbij gehanteerd?


  3. Hoe is die visie verbonden in de maatschappelijke context?


  4. Hoe ziet het toezichtskader eruit?


  5. Welke ijkpunten worden gehanteerd voor goed beleid?


  6. Hoe gaat de toezichthouder om met risico's: signalering en beheer?


  7. Hoe wordt zichtbaar hoe de toezichthouder structureel beleidsresultaten toetst aan de criteria?


  8. Waarop baseert de toezichthouder zijn beoordeling van de bestuurder als werkgever?


  9. Op welke manier zijn bestuur en toezicht in dialoog met belanghebbenden over de maatschappelijke meerwaarde van het schoolbestuur?


De vragen bij het inspectierapport over Ibn Ghaldoun heb ik nog niet teruggezocht. Als dat nog wat oplevert, zet ik het er wellicht ook bij.

Links:
  1. https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9fk3zv7n q4/vrijheid_van_onderwijs_in_de_grondwet
  2. https://www.tias.edu/kennisgebieden/detail/governa nce/detail/onderwijs-in-nederland-uitmuntende-eman cipatie-en-een-eeuw-lang-zoeken-naar-evenwicht
  3. https://www.aob.nl/nieuws/inspectie-oordeelt-keiha rd-over-aoc-nordwin-college/
Post date: 2018-09-13 18:21:51
Post date GMT: 2018-09-13 16:21:51

Post modified date: 2018-09-14 09:32:43
Post modified date GMT: 2018-09-14 07:32:43

Export date: Mon Dec 10 3:12:56 2018 / +0100 GMT
This page was exported from De Professionele Dialoog [ https://www.hartgerwassink.nl ]
Export of Post and Page has been powered by [ Universal Post Manager ] plugin from www.ProfProjects.com