This page was exported from De Professionele Dialoog [ https://www.hartgerwassink.nl ]
Export date: Fri May 24 0:05:11 2019 / +0200 GMT

Een persoonlijk jaaroverzicht in publicaties




Het afgelopen jaar was voor mij een productief jaar wat betreft mijn schrijfactiviteiten. Ik wil in dit laatste artikel van het jaar een paar publicaties nog eens onder de aandacht brengen, vanuit het perspectief wat ze voor mij zelf betekend hebben en hoe ik hoop dat ze impact hebben (gehad). Ik denk dat het voor buitenstaanders niet altijd duidelijk is hoe een artikel tot stand komt, hoe het schrijven ervan geworteld is in een proces van lezen, denken en praten dat er soms al jaren van te voren aan voorafgaat. Iets daarvan wil ik hier naar voren brengen.

Tegenstellingen overbruggen

Het jaar begon gelijk goed met een opinie-artikel dat ik op 11 januari samen met Claire Boonstra schreef in NRC Handelsblad onder de titel 'Niet alle onderwijsdoelen zijn meetbaar'. Dit is direct ook een mooi voorbeeld van hoe een artikel nooit op zichzelf staat. Dit artikel had een lange voorgeschiedenis in gesprekken met veel mensen, onder andere met Claire. We constateerden al een paar jaar dat het gesprek over onderwijs steeds meer gepolariseerd en ‘verpolitiekt' is geraakt. Niet alleen op Twitter (helaas) maar ook in kranten en op radio en tv.
Het lijkt wel alsof alles wat je zegt onmiddellijk wordt gebruikt om je in een bepaald kamp te plaatsen. Waarna mensen je beginnen aan te vallen op alle denkbeelden die ze met dat kamp associëren en de discussie al snel uit de hand loopt. (Zie bijvoorbeeld ook de threads die op gang kwamen na dit relatief onschuldige krantenbericht– dacht ik – dat ik retweette vorige week).
Dit opinie-artikel was een reactie op een hoofdredactioneel commentaar van NRC Handelsblad, dat ook een duit in het zakje leek te doen wat betreft polariserende opvattingen. Claire en ik hadden het allebei gelezen en ons erover opgewonden. Weer zo'n artikel dat de suggestie wekt dat er simpele oplossingen zijn als het om goed onderwijs gaat! We hadden het al eens eerder geprobeerd met genuanceerde stukken, maar die waren bijna altijd afgewezen. Nuance doet het nu eenmaal niet goed op de opiniepagina, zelfs niet van de krant die ooit zelf de nuance zocht (maar goed, das war einmal).
Dus zochten we nu een midden tussen een opinie en een oproep om tegenstellingen te overbruggen. Claire deed een voorzet voor een stuk en omdat we dit gesprek al vaker gevoerd hadden, kon ik dezelfde dag nog vrij snel afschrijven. Opinie vraagt snelheid: je moet er wat voor aan de kant zetten. Het is telkens een gok, of de paar uur die je erin steekt beloond wordt, of dat je na een paar dagen een beleefde afwijzing krijgt. Dit keer was het raak. Of het overbruggen van tegenstellingen gelukt is, laat ik aan de lezer over. Niettemin ga ik daarmee vol goede moed door in 2019.

Niet alle onderwijsdoelen zijn meetbaar (samen met Claire Boonstra). NRC Handelsblad, 11 januari 2018

Persoonlijk-professionele ontwikkeling van leraren

Een ander hoogtepunt waren twee wetenschappelijke publicaties waar ik als co-auteur op vermeld mocht staan. Peter Mesker is hogeschoolhoofddocent aan de HU en ik heb hem sinds 2013 begeleid bij zijn promotie, die hij in 2018 afrondde. Hij deed beschrijvend-interpretatief onderzoek naar de persoonlijk-professionele ontwikkeling van beginnende leraren.
In zijn onderzoek wordt inzichtelijk hoe dagelijkse, praktische, didactische ervaringen van leraren aanleiding kunnen zijn tot diepgaande persoonlijke ontwikkelingsprocessen die nog jaren doorwerken. Kennis, didactiek, vaardigheden gaan hand in hand met reflectie, persoonlijke betrokkenheid en een idee van ‘moral purpose'.
De moeite die het af en toe kostte om zijn werk gepubliceerd te krijgen, geschikte tijdschriften te vinden, gelijkgestemde onderzoekers die ervaring hadden met dit soort analyses, passende theorieën die hielpen om te verklaren wat hij aantrof in de data, vraagde veel doorzettingsvermogen. Het was niet voor niets: er ligt nu een mooi proefschrift en we zijn een eind op weg om alle hoofdstukken gepubliceerd te krijgen. Het is een lijn van onderzoek waar ik van zou wensen dat het veel vaker zou gebeuren. Juist omdat we daarmee de vermeende tegenstellingen kunnen overbruggen.

  • Mesker, P., Wassink, H., Akkerman, S., & Bakker, C. (2018). Student teacher's boundary experiences during an international teaching internship. Cogent Education5(1), 1498577. https://doi.org/10.1080/2331186X.2018.1498577
  • Mesker, P., Wassink, H., Akkerman, S. & Bakker, C. (2018) Differences that matter: Boundary experiences in student teachers' intercultural learning. International Journal of Intercultural Relations. DOI: 10.1016/j.ijintrel.2018.04.001 

Fysieke reflectie

Alleen maar hoogtepunten, lijkt het wel. Want nog zo'n mooi samenwerkingsproject was een artikel waar ik wel vijf jaar aan gewerkt heb, met twee oud-collega's van de HU: Corma Ruijgrok en Babs Hermsen. We vonden elkaar in onze belangstelling voor ‘fysieke reflectie', wat een ingewikkeld woord is voor in feite een heel voor de hand liggende manier van werken. Reflectie hoeft niet alleen met je hoofd en op papier, je kunt het veel leuker (en beter) doen door het uit te spelen, door de ruimte en je lichaam te gebruiken.
Ook dit is een benadering waar verbazingwekkend weinig aandacht voor is, terwijl het zo voor de hand ligt: we zijn namelijk onvermijdelijk ons lichaam, dat er altijd is en dat meedoet in interacties met anderen. Ik denk dat het artikel wel vijf keer beoordeeld is, voor het geaccepteerd werd. Het thema werd nogal controversieel gevonden en het duurde even voor we de goede toon te pakken hadden.
Veel dank aan het engelengeduld van de redactie van het Tijdschrift voor Lerarenopleiders. Juist door hun kritische blik lukte het ons om de extra stap te zetten die nodig was om er een acceptabel artikel van te maken. En veel dank aan Geert Kelchtermans voor een aantal cruciale literatuursuggesties. 
Dit artikel laat zien dat het eindresultaat van een schrijfproces altijd maar een piepklein sleutelgat is, waarin je een blik probeert te geven op een hele wereld aan literatuur, ervaringen, gesprekken en onderzoeksresultaten. De kunst om de lezer door het sleutelgat de goede kant op te laten kijken.

Wassink, H., Ruijgrok, C., & Hermsen, B. (2018). Het fysieke aspect van reflectie. Een speelse ingang tot betekenisvol leren van leraren. Tijdschrift Voor Lerarenopleiders,39(1), 5–14.

Perspectieven op intern toezicht

Wat betreft publicaties over bestuur en toezicht was dit jaar een rustig jaar (niet qua advieswerk, maar daarover een andere keer). Ik heb meegewerkt aan een Focus (special) over governancevan De Nieuwe Meso. Dat leverde heel boeiende gesprekken op met de ad hoc-redactie (Gerritjan van Luin, Pieter Leenheer en Willem Elsendoorn) en een mooi overzicht van de stand van zaken op toezicht in het onderwijs. Boeiend om nog eens terug te lezen na alle commotie over VMBO Maastricht en het overleg in de Tweede Kamer van december.
Zelf schreef ik een inleiding, onder de titel ‘Perspectieven op intern toezicht'. Daarin probeer ik in grove lijnen de ontwikkeling te schetsen van toezicht en bestuur, van de klassieke ‘controle'-opvatting naar de huidige benaderingen die meer op (maatschappelijke) meerwaarde zijn gericht. Mijn pleidooi is dat een raad van toezicht zich bewust moet zijn van deze verschillende benaderingen en ze niet te veel door elkaar moet laten lopen.

Pedagogisch leiderschap

Dit jaar was ook het jaar van mijn afscheid bij NIVOZ. Des te meer voldoening geeft het, dat dit jaar nog een gezamenlijke publicatie van mij en Luc Stevens is uitgekomen, in de vorm van het hoofdstuk ‘Leiderschap in onderwijs: from value to action'. Ook hier gaat het om een product dat een lange voorgeschiedenis heeft. De gesprekken tussen mij en Luc hierover dateren van minstens 5 jaar terug. Het lees-, onderzoeks- en denkwerk voor ieder van ons afzonderlijk gaat nog langer terug. Al eerder hebben we delen ervan in andere publicaties beschreven, onder andere op de website van NIVOZ.
Dit was voor het eerst dat we twee benaderingen bij elkaar konden brengen: het idee van gespreid leiderschap en dialoog van mijn kant, en het idee van pedagogisch leiderschap, een persoonlijk moreel kompas, tact en oog hebben voor de ontwikkeling van leraren, zoals zij oog hebben voor de ontwikkeling van leerlingen, van de kant van Luc.Ook dit was geen voor de hand liggend verhaal. Niet alleen vroeg het veel (inspirerend) overleg tussen ons tweeën, we hebben ook weer veel gehad aan kritisch commentaar van buitenstaanders bij eerdere versies.
Gek genoeg bleek hier, net als bij het stuk over fysieke reflectie, om een controversieel thema te gaan. We hebben het wel vaak over een moreel kompas bij leiders, maar de consequenties voor het dagelijks handelen: namelijk dat je normatieve keuzes maakt en daar verantwoordelijkheid voor moet nemen, worden nog niet door iedereen zo maar geaccepteerd.
Hopelijk hebben we met dit hoofdstuk de discussie weer een stapje verder geholpen.

Wassink, H., & Stevens, L. (2018). Leiderschap in onderwijs: from value to action. In L. De Man & W. Steensels (Eds.), De directeur vandaag. Perspectieven in schoolleiderschapBrussel: Politeia.

En natuurlijk… ® zijn als leider

Wat niet kan ontbreken in dit jaaroverzicht is het uitkomen van mijn boekje ‘® zijn als leider'. Ik schrijf meestal ‘boekje', omdat het zo klein is. Toch beschouw ik het wel als een volwaardig boek, wat betreft boodschap en inhoud. Ook dit boek heeft een lange voorgeschiedenis. Ik had zo'n 4 tot 5 vakanties nodig om het te schrijven, meestal in blokken van 2-3 schrijfdagen van 09:00 tot 20:00, plus een hele serie feedback- en verbeterrondes. Maar het echte voorwerk gebeurde in de 25 jaar ervoor, waarin ik (nu nog steeds) alles lees wat los en vast zit over leiderschap en leiding geven. En in het schrijven van alle columns, artikelen, rapporten en persoonlijke dagboekaantekeningen over mijn werk en wat ik daarin mee heb gemaakt. Schrijven is schrappen en wat ik voor dit boek vooral heb moeten doen, is vooral alles schrappen wat ik óók had kunnen schrijven. En dan vind ik het boek nog iets te dik.
Ik was heel tevreden over hoe het boek ontvangen is, en de kroon (wat mij betreft) op die reacties is een mailtje van het Schoolleidersregister VO in december, dat dit boekje zal worden toegestuurd aan alle schoolleiders die zich nieuw registreren in 2019.

Wassink, H. (2018). ® zijn als leiderNeer: Uitgeverij Kloosterhof bv.

Oh-oh, de lerarenopleiding…

De klap op de vuurpijl, of beter, de spetterende glitters na de grote klap, was het aanbod om voor VO Magazine‘een prikkelende column' te verzorgen. Ik aarzelde wat, juist omdat ik vind, zoals ik in het begin van deze blog uitlegde, dat er al genoeg gepolariseerd wordt. Maar ik zag ook een kans om een aantal  thema's die ik zelf af en toe onderbelicht vind, op dit podium onder de aandacht te brengen. En een beetje scherpte voor de afwisseling was misschien ook wel weer eens goed, dacht ik. Dat heb ik geweten. De eerste column die ik schreef trok nogal wat lezers en leverde een stortvloed aan reacties op, heel positieve en enkele behoorlijk kritische. Wat ik ervan geleerd heb, is dat ik niet te veel een partij eruit moet pikken om mijn pijlen op te richten. Maar ik zal blijven benoemen wat ik waarneem aan scheve zaken in het onderwijs. Gericht op ons gezamenlijk belang: goed en rechtvaardig onderwijs, om de samenleving te realiseren die ons voor ogen staat. Ook in 2019. Tot in het nieuwe jaar!

Verder nog…

  • Wassink, H en Jongstra, W. (2018). Leiding geven aan innovatie; wie neemt het voortouw? In: Bas van den Berg, Bob Koster en Monique Leijgraaf (red.): Hart voor Leren en Vernieuwen. Tien jaar Master Leren en Innoveren in Utrecht, pp 76-79.
  • Wassink, H. (2018). De Post-It® methode: betekenisvol en handzamen interviewen. Kwalon, Tijdschrift voor Kwalitatief Onderzoek, (23)3, 40-47

Post date: 2018-12-31 17:00:46
Post date GMT: 2018-12-31 15:00:46
Post modified date: 2019-01-01 19:31:12
Post modified date GMT: 2019-01-01 17:31:12
Powered by [ Universal Post Manager ] plugin. HTML saving format developed by gVectors Team www.gVectors.com