This page was exported from De Professionele Dialoog [ https://www.hartgerwassink.nl ]
Export date: Sat Jan 25 10:10:02 2020 / +0100 GMT

Terugblik op 1, 10, 25 jaar




Bijna 2020. Een nieuw decennium. Het roept bij mij herinneringen op aan 25, 10 en 1 jaar geleden, jaren die er om een bepaalde reden uitspringen. En daarom wil ik er op terugkijken. En ik wil ook vooruitkijken, naar een jaar, 10 en 25 jaar verder.

25 jaar geleden

In 1995 studeerde ik af, als organisatiepsycholoog, nou ja toch bijna dan, met driekwart van het doctoraalprogramma A&O-psychologie. De tijd voelde toen gek genoeg al heel modern, maar was, zonder internet en mobiele telefoons, uiteraard onvergelijkbaar met de huidige.
Vooral sociaal-economisch voelde het modern. De schaduw van de donkere jaren '80 was net verjaagd. Het vallen van de Muur, het verdrag van Maastricht en het eerste Paarse kabinet zorgden voor een nieuw en mij onbekend optimisme. De ‘overwinning' van de markteconomie, de snel groeiende technologiebubbel en het verdwijnen van grenzen zorgden ervoor dat ik de arbeidsmarkt opkwam met schijnbaar onbegrensde mogelijkheden. Niemand van mijn studiegenoten maakte zich zorgen, the sky was the limit.
Mijn eerste baan als junioronderzoeker kreeg ik aangeboden toen ik mijn scriptie net klaar had. Volgende week beginnen, schaal 10. Mijn tweede baan, een jaar later, kreeg ik door op een zomerdag een telefoonnummer uit de krant te bellen. Een week later kon ik naar de eerste selectiedag in Zwolle, drie rondes en een paar weken later was ik aangenomen, als intercedent bij Randstad Uitzendbureau.

Relatie

Daar heb ik uiteindelijk maar zo'n twee jaar gewerkt, maar ik denk er nog steeds aan terug als een tijd waarin ik meer geleerd heb, dan in welke andere baan dan ook. Randstad was z'n tijd ver vooruit in de zin dat het al vroeg verregaand processen had geautomatiseerd en gestandaardiseerd. En was in sommige opzichten ouderwets, omdat het daarbinnen vertrouwde op menselijk contact. Contact=handel, is een adagium dat ik daar geleerd heb. Het wil zoveel zeggen als: pas als je een goede relatie met je klant hebt (zowel de ‘inlener', de organisatie die een tijdelijke kracht nodig had, en de uitzendkracht), kun je zaken doen. Pas vele jaren later leerde ik een vergelijkbaar adagium van Luc Stevens: ‘Zonder relatie geen prestatie'. Het betekende dat Randstad, ondanks de verregaande automatisering van de loonadministratie, voor het werving- en selectiewerk het accent legde op persoonlijk contact tussen de uitzendkrachten, de intercedenten en de bedrijven. En dat contact moest echt contact zijn, oprecht. Natuurlijk moest er geld verdiend worden, maar voorop stond, dat je de ander wilde leren kennen, zodat je de klant kon dienen en de klant jou kon vertrouwen, dan kwam de handel daarna vanzelf. Die oprechtheid sprak me zeer aan.

Oprecht

Die oprechtheid betekende ook dat ik na zo'n 2 jaar door de regiodirecteur meegenomen werd voor een lunch in een van de duurste restaurants in Nijmegen. Al gauw werd me duidelijk waarom. De directeur had de boodschap voor me, dat het tijd voor mij werd om naar een andere baan uit te kijken. Niet dat Randstad mensen moest ontslaan, integendeel. Maar ze zagen dat ik me niet verder kon ontwikkelen in deze baan. En als ik dan niet het management in wilde (daar voelde ik me op m'n 27e nog niet klaar voor), dan leek het hem beter dat ik ging. Het was een mooi, eerlijk en duidelijk gesprek. Een half jaar later had ik m'n vaste baan en carrièreperspectief opgezegd en begon ik, in februari 1999, tegen minder dan de helft van mijn Randstad-salaris aan een promotietraject als AiO aan de Radboud Universiteit. 

De les van die eerste jaren was: oprechtheid, contact, echte aandacht leveren op de lange duur het meest op, zowel zakelijk als wat betreft voldoening. Les 2: standardiseer en automatiseer alles wat je kunt, maar vergeet nooit dat het draait om menselijk contact. En tenslotte les 3: wees niet bang een radicale draai te maken, ook al lijkt het financieel onverstandig. Dat was een les die ik nog vaker zou toepassen.

10 jaar geleden

In 2010 zegde ik mijn baan bij CPS Onderwijsontwikkeling en advies op. Ik was na mijn promotie gaan werken als adviseur, eerst bij Interstudie, daarna bij CPS. Hoewel ik het, net als direct na mijn studie, heerlijk vond weer buiten de muren van de universiteit te werken, was ik blijven nadenken of ik toch niet meer met mijn pas verworven doctorstitel wilde doen. Die kans kwam met een baan aan de Open Universiteit. Ik mocht een onderzoekslijn gaan opzetten, naar de ontwikkeling van de professionele identiteit van leraren. Er was veel onzeker aan die stap, maar dat ik zonder stevig wetenschappelijk cv toch aan de slag kon in een universitaire onderzoeksbaan, was een kans die ik niet kon laten liggen. Dus verliet ik het protestantse Noorden voor het katholieke Zuiden.
Heerlen was ruim 2 uur reizen van huis, en verhuizen was, met inmiddels een gezin, geen optie. Ik besloot tot een weekschema, waarin ik van maandagochtend 6 uur tot dinsdagavond 8 uur in Heerlen was (of onderweg). Woensdag was ik vrij (om voor de kinderen te zorgen en in het voorjaar de Vlaamse semiklassiekers live te kunnen kijken), op donderdag werkte ik op een flex-locatie in Utrecht of bij scholen en vrijdag werkte ik thuis.

Motivatie

Het was superintensief, maar ik stond iedere maandag om 20 over 5 met plezier op. Tot na 1,5 jaar er een bericht over een bezuiniging kwam. Het budget van het instituut werd gehalveerd. De nieuwste programma's, waaronder het mijne, werden (logisch) het eerste geschrapt. Dat betekende dat ik nog wel een baan had, maar geen werk meer. Want juist de inhoudelijke uitdaging dreef me om naar Heerlen te gaan. En nu ik niet meer zelf mijn onderzoek kon vormgeven, was in een klap die uitdaging weg. 
Plotseling werd het reizen naar Heerlen loodzwaar. Het was wérk geworden, en ik begreep niet hoe mensen het volhielden om dag in, dag uit, naar werk te reizen dat ze geen voldoening gaf. Ik hield het in ieder geval niet vol. Tijdens de carnavalsvakantie van 2012 dacht ik er in de stilte van de Zwitserse bergen nog eens goed over na. De maandag daarop belde ik iets voor half negen de directeur om hem te vertellen dat ik mijn baan ging opzeggen. Een paar dagen later, het was 29 februari, zat ik bij de Kamer van Koophandel.

Geld

Economisch gezien was het een heel andere tijd. Het uiteenspatten van de techbubbel, 9/11, de bankencrisis van 2008 had een pessimisme teruggebracht dat me deed denken aan de jaren '80. Misschien dat ik me daarom niet zoveel zorgen maakte, met voor een half jaar spaargeld op de bank en drie halve plannen om geld te gaan verdienen. Al die halve plannen liepen op niets uit, maar binnen een paar weken hadden andere mogelijkheden zich aangediend en was ik weer aan de slag. Half voor een baas, en half voor mezelf.

De les van die periode voor mij is achteraf: je krijgt spijt van de kansen die je niet gegrepen hebt. Hoeveel mensen ik niet gesproken heb, die me allemaal toevertrouwden ook hun baan op te willen zeggen, maar het niet aandurfden. Ik zal niemand daarover veroordelen. Het was goed beschouwd niet zo verstandig van mij om telkens maar weg te gaan, niet bij CPS en al helemaal niet bij de OU. Maar omdat ik het al eerder gedaan had (bij Randstad, en later bij Interstudie en nog eerder, toen ik switchte van afstudeerstage), had ik al geoefend. Daar kun je dus niet vroeg genoeg mee beginnen, met het nemen van risicovolle besluiten.
Een tweede les was: je moet de tering naar de nering willen zetten. Mijn salarisontwikkeling volgde niet het droompad dat ik bij mijn afstuderen voor ogen had. Maar onze tweedehands Toyota deed het prima en ik genoot enorm van de fietsvakanties met het gezin in Nederland en Duitsland. Hoeveel heb je eigenlijk nodig?
Een derde les: het enorme gevoel van vrijheid, van autonomie, het geloof in eigen kunnen dat ik kreeg, alleen al doordat ik me inschreef bij de Kamer van Koophandel. Dromen is niet genoeg, je moet ook daadwerkelijk doen om die energie te ervaren.

Een jaar geleden

Fast forward naar december 2018, nu een jaar geleden. Inmiddels had ik een paar jaar bij de HU gewerkt, en vijf jaar bij NIVOZ. Mijn eigen advieswerk had zich in die tijd ook langzamerhand uitgebreid. Het was allemaal niet meer te combineren en ik moest een keuze maken. Tot dan toe had ik daarnaast altijd nog de zekerheid gehad van een (halve) baan in loondienst.
Dat ging niet alleen om salaris, merkte ik toen, maar ook om de positie. Als mensen me vroegen wat ik deed, zei ik altijd dat ik bij NIVOZ werkte en daarnaast wat eigen advieswerk deed. Was ik er klaar voor, om te zeggen dat ik zelfstandig adviseur was? Ik kom niet uit een familie van ondernemers of zelfstandigen. Die mensen kwamen uit een heel andere wereld, die praatten over omzetgroei, BTW-aftrek en lease-auto's. Die gingen naar ‘de zaak'. Zo iemand was ik niet. 

Identiteit

En zo iemand ben ik nog steeds niet, hoewel ik nu, een jaar later, ook over omzet, BTW en zelfs over lease-auto's praat. Alleen over mijn eigen kantoor doe ik nog een beetje lacherig. De belangrijkste les van dit jaar is: een beroepsidentiteit neem je niet zo maar aan, die moet je je toe-eigenen. Daar heb ik dit hele jaar over gedaan, en ik denk dat ik er nog wel even mee bezig blijf. Ik kan nu volmondig zeggen dat ik zelfstandig adviseur ben. Maar het ledenblad van de Orde van Organisatieadviseurs, de OOa, lees ik met verwondering en zelfs enige gêne: wat een gebakken lucht, denk ik soms. Is dat mijn beroepsgroep? Hoor ik daarbij?
En toch is het belangrijk om ergens bij te horen, omdat het je een basis geeft. Al was het maar om je ertegen af te zetten. Het maakt me herkenbaar voor de buitenwereld. Waar uiteindelijk toch mijn klanten zitten, die ervoor zorgen dat ik mijn huis, mijn gezin en mijn auto kan betalen (nog steeds een tweedehands Toyota trouwens).

De andere lessen van dit jaar zijn een echo van de 25 jaar ervoor. Oprecht menselijk contact gaat voor alles, dat is altijd zo gebleven. Af en toe een risicovolle keuze maken, dat komt ook niet slecht van pas als eigen baas. Veel reizen is niet erg, zolang ik maar betekenisvol werk doe. Geld is een noodzakelijke, maar geen voldoende voorwaarde voor geluk. En ook als zelfstandige kun je je heel goed een deel voelen van een groter verband. Zo geef ik een persoonlijke invulling aan de identiteit van mijn beroep.

Economisch gezien is de situatie in 2020 onzekerder dan ooit. Trump, brexit, de opkomst van China en het uiteenvallen van Europa bedreigen onze dominante Westerse economie. De enorme bedrijfswinsten hebben niet geleid tot inkomensgroei. Aanhoudende bezuinigingen hebben onderwijs, zorg en sociale huisvesting uitgehold. De klok van de moderne tijd van 1995 lijkt in sommige opzichten teruggedraaid. En toch hebben we het beter dan ooit, zie ik meer kansen dan ooit, om meer mensen een rechtvaardig en betekenisvol leven te laten leiden. Dat blijft mijn drijfveer.

De toekomst

Hoe zal het over een jaar zijn? Het eerlijke antwoord is dat ik geen idee heb. Ik had een jaar geleden niet kunnen bedenken waar ik nu zou zijn. Met de mooie variatie aan opdrachten die ik heb, inmiddels part-time een eigen kantoor en zelfs (ook part-time) een assistent-op-afstand die me helpt met mijn agenda. Die manier van werken had ik me niet kunnen voorstellen toen 10 jaar geleden mijn eerste plannen kiemden om voor mezelf te beginnen. En aan de andere kant is goed beschouwd precies uitgekomen wat toen mijn droom was: voor mezelf beginnen.  

En over 25 jaar? Terugkijkend is het enige dat stabiel is gebleven, de irrationele wens om organisatieadviseur te worden. Die had ik 25 jaar geleden al, en dat ben ik nu geworden. De toekomst is onzeker. Het enige houvast zijn mijn eigen plannen ervoor. Zolang ik die vasthoud, kan ik de kansen benutten om die toekomst dichterbij te brengen. Of het lukt, blijft natuurlijk altijd onzeker. Maar in het verwezenlijken van mijn eigen plannen zit de kern van mijn vrijheid, mijn autonomie. Daaruit haal ik uiteindelijk de meeste voldoening. Dat is de allergrootste persoonlijke les van de afgelopen 25 jaar.Mooi verwoord door iemand die het ook graag op z'n eigen manier deed: Steve Jobs.

“Your time is limited, so don't waste it living someone else's life. Don't be trapped by dogma - which is living with the results of other people's thinking. Don't let the noise of other's opinions drown out your own inner voice. And most important, have the courage to follow your heart and intuition. They somehow already know what you truly want to become. Everything else is secondary.” 

 

 


Post date: 2019-12-23 23:56:51
Post date GMT: 2019-12-23 21:56:51
Post modified date: 2019-12-23 23:56:55
Post modified date GMT: 2019-12-23 21:56:55

Powered by [ Universal Post Manager ] plugin. MS Word saving format developed by gVectors Team www.gVectors.com